Blokada BIOS może być niewidoczna podczas zwykłego korzystania z używanego laptopa. System Windows może uruchamiać się prawidłowo, mimo że część ustawień firmware jest chroniona hasłem administratora. Dlatego sprawdzenie BIOS lub UEFI przed zakupem jest szczególnie ważne w laptopach poleasingowych i biznesowych.
Co oznacza blokada BIOS w używanym laptopie?
BIOS, a w nowszych komputerach najczęściej UEFI, odpowiada za podstawową konfigurację sprzętu jeszcze przed uruchomieniem systemu operacyjnego. Można w nim między innymi zarządzać urządzeniami startowymi, funkcjami bezpieczeństwa, TPM, Secure Boot czy niektórymi elementami sprzętowymi.
Blokada BIOS nie zawsze oznacza, że laptop w ogóle się nie uruchomi. Wszystko zależy od rodzaju ustawionego hasła.
Laptop może normalnie włączać Windows, ale użytkownik nie będzie mógł zmienić ważnych ustawień UEFI. W innym przypadku komputer poprosi o hasło jeszcze przed rozpoczęciem ładowania systemu.
Właśnie dlatego przy zakupie używanego sprzętu nie wystarczy sprawdzić, czy komputer uruchamia pulpit Windows.
Jakie rodzaje blokady BIOS można spotkać?
Nazwy zależą od producenta i konkretnego modelu laptopa. Najczęściej spotykane są trzy podstawowe rodzaje zabezpieczeń.
Hasło administratora lub supervisor zabezpiecza ustawienia BIOS lub UEFI. Użytkownik może czasami wejść do menu firmware, ale większość opcji pozostanie niedostępna do edycji.
Hasło przy uruchamianiu może być określane jako Power-On Password albo System Password. Laptop wymaga wtedy podania hasła przed uruchomieniem systemu.
Osobnym zabezpieczeniem jest hasło dysku HDD, SSD lub NVMe. Nie należy go mylić ani z hasłem administratora BIOS, ani z szyfrowaniem BitLocker.
Niektóre laptopy biznesowe oferują kilka rodzajów haseł jednocześnie. Dlatego podczas sprawdzania sprzętu warto przejrzeć całą sekcję dotyczącą zabezpieczeń.
Jak sprawdzić blokadę BIOS w używanym laptopie krok po kroku?
Najlepiej wykonać test jeszcze przed zakupem albo bezpośrednio po otrzymaniu urządzenia, jeżeli sprzedawca umożliwia zwrot.
Krok 1. Wyłącz laptop całkowicie
Nie korzystaj wyłącznie z wybudzenia ze stanu uśpienia. Laptop powinien zostać całkowicie wyłączony, a następnie uruchomiony ponownie.
Niektóre zabezpieczenia firmware pojawiają się wyłącznie podczas pełnego uruchamiania komputera.
Jeżeli już na tym etapie komputer prosi o hasło jeszcze przed pojawieniem się Windows, może być ustawione hasło uruchamiania.
Krok 2. Wejdź do BIOS lub UEFI
Podczas uruchamiania komputera naciśnij klawisz odpowiedzialny za wejście do ustawień firmware. Zależy on od producenta i modelu.
Przykładowo w wielu laptopach ThinkPad używany jest F1, natomiast w notebookach HP często F10. W komputerach Dell można skorzystać z menu rozruchowego i wybrać opcję BIOS Setup.
Najpewniejszym rozwiązaniem jest sprawdzenie instrukcji konkretnego modelu. Informacja o odpowiednim klawiszu często pojawia się również przez chwilę na ekranie startowym.
Krok 3. Sprawdź, czy BIOS od razu wymaga hasła
Jeżeli po próbie wejścia do BIOS pojawia się okno z żądaniem hasła, laptop ma aktywne zabezpieczenie firmware.
Nie oznacza to jednak automatycznie problemu, jeżeli sprzedawca zna hasło i może je legalnie usunąć przed sprzedażą.
Znacznie bardziej ryzykowna sytuacja występuje wtedy, gdy sprzedający twierdzi, że hasła nie zna albo laptop pochodzi z firmy, której administrator wcześniej nim zarządzał.
Krok 4. Otwórz ustawienia Security i Password
Jeżeli BIOS otworzył się bez podawania hasła, nie kończ jeszcze testu. Możliwość wejścia do BIOS nie zawsze oznacza możliwość zmiany jego ustawień.
Znajdź sekcję o nazwie podobnej do:
- Security,
- Password,
- Security Settings,
- System Security.
W zależności od producenta możesz zobaczyć pozycje takie jak Supervisor Password, Administrator Password, System Password, Power-On Password, HDD Password lub NVMe Password.
Krok 5. Sprawdź status wszystkich haseł
Obok określonego rodzaju hasła może znajdować się informacja wskazująca jego stan. Nazewnictwo różni się zależnie od wersji firmware.
Szukaj określeń takich jak Disabled, Not Set, Clear lub podobnych komunikatów oznaczających brak aktywnego hasła.
Jeżeli natomiast widzisz Enabled, Set, Installed albo informację o aktywnym administratorze, zabezpieczenie może być ustawione.
Szczególną uwagę zwróć na hasło administratora lub supervisor. Może ono ograniczać zmianę konfiguracji, mimo że komputer normalnie uruchamia system.
Krok 6. Sprawdź, czy ustawienia nie są tylko do odczytu
W niektórych komputerach możliwe jest wejście do UEFI bez podawania hasła, ale użytkownik otrzymuje jedynie ograniczony dostęp.
Przykładowo w laptopach ThinkPad hasło supervisor może chronić konfigurację systemową. Użytkownik może wejść do menu bez podawania hasła, ale większość chronionych ustawień pozostanie niedostępna do zmiany.
Dlatego zwróć uwagę na wyszarzone opcje i komunikaty informujące o konieczności podania hasła administratora.
Nie ustawiaj jednak własnego hasła wyłącznie w celu przeprowadzenia testu.
Krok 7. Poproś sprzedawcę o usunięcie istniejącego hasła
Jeżeli zabezpieczenie jest aktywne, sprzedawca powinien je usunąć przed zakończeniem transakcji.
Najlepiej zrobić to jeszcze podczas oględzin sprzętu. Nie wystarczy otrzymać samo hasło zapisane na kartce lub w wiadomości.
Po usunięciu zabezpieczenia należy sprawdzić jego status w BIOS i ponownie uruchomić komputer.
Kupujący otrzymuje wtedy sprzęt bez zależności od poprzedniego właściciela.
Krok 8. Uruchom laptop ponownie i wykonaj kontrolę
Po usunięciu haseł wyłącz komputer i ponownie wejdź do BIOS.
Sprawdź ponownie sekcję Security lub Password. Wszystkie zabezpieczenia, które miały zostać wyłączone, powinny mieć odpowiedni status informujący o braku aktywnego hasła.
Dopiero ponowny test pozwala upewnić się, że zmiany zostały zapisane.
Po czym poznać, że BIOS jest zablokowany?
Najbardziej oczywistym sygnałem jest ekran z żądaniem hasła pojawiający się podczas uruchamiania albo próby wejścia do ustawień firmware.
Nie zawsze będzie jednak tak wyraźnie.
Podejrzenie powinny wzbudzić również:
- brak możliwości zmiany części ustawień,
- wyszarzone opcje w menu BIOS,
- aktywny status Administrator Password lub Supervisor Password,
- komunikat o konieczności podania hasła przed zapisaniem zmian,
- hasło wymagane podczas wejścia do menu rozruchowego,
- aktywne hasło przypisane do dysku SSD lub NVMe.
Laptop może być więc częściowo zablokowany, nawet jeśli podczas zwykłego uruchamiania nie pokazuje żadnego komunikatu.
Czy można sprawdzić blokadę BIOS bez wchodzenia do BIOS?
Windows pozwala sprawdzić wiele informacji dotyczących firmware, ale nie istnieje jedna uniwersalna metoda działająca identycznie we wszystkich laptopach, która zastępowałaby kontrolę menu BIOS lub UEFI.
Producenci sprzętu biznesowego udostępniają własne narzędzia administracyjne. Ich możliwości zależą jednak od modelu i konfiguracji.
Przed zakupem najbezpieczniejszym testem pozostaje więc bezpośrednie wejście do UEFI i sprawdzenie sekcji zabezpieczeń.
Blokada BIOS a BitLocker to dwie różne rzeczy
Ekran odzyskiwania BitLocker bywa mylony z hasłem BIOS. Są to jednak inne zabezpieczenia.
BitLocker chroni dane znajdujące się na zaszyfrowanym dysku. W określonych sytuacjach Windows może zażądać 48-cyfrowego klucza odzyskiwania.
Hasło BIOS lub UEFI zabezpiecza natomiast firmware komputera, jego ustawienia albo proces uruchamiania.
Zmiana niektórych ustawień UEFI może również spowodować pojawienie się ekranu odzyskiwania BitLocker. Dlatego podczas sprawdzania używanego laptopa nie należy bez potrzeby zmieniać TPM, Secure Boot, trybu uruchamiania ani kolejności startowej.
Czego nie robić podczas sprawdzania BIOS?
Test powinien służyć wyłącznie potwierdzeniu stanu urządzenia. Nie ma potrzeby zmieniania konfiguracji laptopa.
Szczególnie unikaj:
- resetowania TPM,
- wyłączania Secure Boot,
- zmiany trybu UEFI na Legacy,
- zmiany konfiguracji dysków,
- aktualizacji BIOS podczas oględzin,
- korzystania z nieoficjalnych generatorów haseł,
- prób obchodzenia zabezpieczeń sprzętu nieznanego pochodzenia.
Nie próbuj również usuwać nowoczesnego hasła administratora przez przypadkowe resetowanie BIOS lub odłączanie baterii. W laptopach biznesowych takie zabezpieczenia mogą być przechowywane w sposób, którego zwykły reset ustawień nie usuwa.
Co zrobić, jeśli sprzedawca nie zna hasła BIOS?
To jeden z najważniejszych sygnałów ostrzegawczych podczas zakupu używanego laptopa.
Jeżeli sprzedawca nie potrafi podać lub usunąć hasła, nie należy zakładać, że problem da się później łatwo rozwiązać.
Procedura zależy od producenta. Dell informuje, że pomoc przy odzyskiwaniu hasła może wymagać potwierdzenia modelu, numeru Service Tag oraz własności urządzenia. Jeżeli odzyskanie dostępu nie będzie możliwe, konieczna może być wymiana płyty głównej.
W przypadku niektórych ThinkPadów sytuacja może być jeszcze bardziej jednoznaczna. Lenovo podaje, że dla zapomnianego hasła supervisor nie ma procedury serwisowej pozwalającej je usunąć, a rozwiązaniem może być wymiana płyty głównej.
Z punktu widzenia kupującego oznacza to proste ryzyko: atrakcyjna cena laptopa może przestać mieć znaczenie, jeżeli sprzęt wymaga kosztownej naprawy.
Czy kupować używany laptop z hasłem BIOS?
Samo wcześniejsze ustawienie hasła nie dyskwalifikuje sprzętu. Jest normalnym zabezpieczeniem stosowanym szczególnie w komputerach firmowych.
Warunek jest jeden: sprzedawca powinien znać hasło i całkowicie usunąć zabezpieczenie przed przekazaniem laptopa.
Jeżeli sprzedający nie zna hasła, odkłada rozwiązanie problemu na później albo zapewnia, że „BIOS nie będzie potrzebny”, lepiej zachować ostrożność.
Dostęp do firmware może być potrzebny między innymi przy zmianie ustawień bezpieczeństwa, diagnostyce, instalacji innego systemu czy późniejszej konfiguracji sprzętu.
Co jeszcze sprawdzić przed zakupem laptopa poleasingowego?
Kontrola BIOS powinna być tylko jednym z elementów oględzin.
Przed zakupem sprawdź również numer seryjny urządzenia, stan baterii, klawiaturę, ekran, kamerę, Wi-Fi oraz dostępne złącza. Przydatna jest także kontrola dysku i pamięci RAM.
W przypadku sprzętu firmowego zwróć uwagę na to, czy laptop został prawidłowo wycofany z poprzedniej organizacji. Brak hasła BIOS nie daje sam w sobie gwarancji, że komputer nie jest objęty innymi mechanizmami zarządzania lub zabezpieczeniami.
Kiedy lepiej zrezygnować z zakupu?
Najbezpieczniejszy używany laptop to taki, którego stan można sprawdzić jeszcze przed zapłatą.
Z zakupu warto zrezygnować, gdy sprzedawca nie zna aktywnego hasła administratora BIOS, nie chce go usunąć albo nie pozwala sprawdzić menu UEFI.
Niepokojące jest również aktywne hasło dysku, którego poprzedni właściciel nie potrafi usunąć.
Jeżeli natomiast BIOS jest dostępny, wszystkie hasła mają status wyłączony, a laptop przechodzi pozostałe testy sprzętowe, ryzyko związane z blokadą firmware jest znacznie mniejsze.
